Strona 1 z 1

Wygaśnięcie mandatu członka zarządu

PostWysłany: Czw Lip 12, 2007 9:52 pm
przez Piotr Matysiak
Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 25 maja 2006 r.
III APz 16/2006
Podkreślić należy, że wpis oraz wykreślenie członka zarządu z rejestru przedsiębiorców ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny, a więc potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny. Omawiana norma prawna tworzy co prawda domniemanie prawdziwości tego wpisu, jednakże nie może stanowić generalnej zasady zmierzającej do bezwzględnego uznawania, że osoby formalnie figurujące w tym rejestrze jako członkowie zarządu spółki prawa handlowego, wobec których zaniechano przeprowadzenia przewidzianych prawem procedur wykreślenia z rejestru, zgodnie z prawem reprezentują spółkę w ramach jej zarządu.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy w W. XII Wydział zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 kpc.
W uzasadnieniu swojego postanowienia podał, że w związku z niemożnością doręczenia korespondencji (w tym wezwań na rozprawę) pozwanej Spółce Sąd zwrócił się do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Sądu Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego o podanie informacji o aktualnej sytuacji prawnej tej Spółki oraz jej siedzibie lub adresie dla doręczeń.
W odpowiedzi Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy Krajowy Rejestr Sądowy poinformował, iż „B.” Spółka z o.o. nadal figuruje w rejestrze sądowym, jej siedziba mieści się przy ul. M., adres do korespondencji to: W. ul. M. Jednocześnie ww. Sąd udzielił informacji, że osobą uprawnioną do reprezentacji Spółki jest Vladimir K. zamieszkały w Czechach, który pismem z dnia 28 czerwca 2003 r. poinformował Sąd o swojej rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie. Wszczęte postanowieniem Sądu Gospodarczego z dnia 9 lipca 2003 r. postępowanie przymuszające wobec Spółki, wzywające do złożenia wniosku o wykreślenie z rejestru Vladimira K. z zarządu, zostało umorzone.
Z nadesłanego na żądanie Sądu Okręgowego odpisu z rejestru przedsiębiorców wynika natomiast, że organem uprawnionym do reprezentacji pozwanej Spółki jest zarząd, z tym że reprezentować Spółkę może każdy członek zarządu samodzielnie. Z odpisu tego wynikało też, zdaniem Sądu Okręgowego, że zarząd jest czteroosobowy.
Sąd Okręgowy podał, że wobec powyższych informacji zwrócił się również o nadesłanie umowy Spółki w celu zbadania treści jej postanowień dotyczących reprezentacji Spółki przez zarząd. Z § 19 tej umowy wynika, że zarząd składa się z jednego do trzech członków a do składania oświadczeń i podpisów w imieniu Spółki uprawniony jest każdy członek zarządu osobiście.
Sąd Okręgowy uznał zatem, że w tych okolicznościach złożenie rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie przez jednego z jego członków nie wpływałoby na możliwość działania Spółki.
Wobec uznania, że istnieją „sprzeczności” między pismem Sądu Gospodarczego z dnia 22 listopada 2004 r. a odpisem z rejestru przedsiębiorców z dnia 10 grudnia 2004 r. w zakresie reprezentacji Spółki, Sąd Okręgowy zażądał kolejnego odpisu z KRS, który wpłynął do akt w dniu 20 stycznia 2005 r. Wynikało z niego, że zarząd Spółki jest jednoosobowy i pełni go Vladimir K.
Powyższe okoliczności potwierdził kolejny odpis z rejestru z dnia 2 marca 2005 r. złożony przez pełnomocnika powoda.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że chociaż Vladimir K. figuruje w rejestrze przedsiębiorców jako jedyny członek zarządu, to faktycznie nie można uznać, że reprezentuje on pozwaną Spółkę, skoro już w dniu 28 czerwca 2003 r. poinformował Sąd Gospodarczy o swojej rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie, a Spółka nie dopełniła obowiązku doprowadzenia do wykreślenia go z rejestru.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy zdecydował o zawieszeniu postępowania z mocy art. 174 § 1 pkt 2 kpc, uznając, że w składzie organów Spółki zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.
W następstwie zażalenia powoda Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. postanowieniem z dnia 23 maja 2005 r. uchylił wyżej opisane postanowienie Sądu I instancji, podnosząc, iż brak było podstaw do uznania, iż istnieje możliwość kategorycznego stwierdzenia, że w organach strony pozwanej zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, a co za tym idzie, brak było przesłanki do zawieszenia postępowania. W szczególności Sąd Apelacyjny podkreślił, że rezygnacja Vladimira K. z funkcji członka zarządu nie wykluczała jego ponownego powołania w skład tego organu, wobec treści nadsyłanych przez Sąd Gospodarczy odpisów z rejestru przedsiębiorców i informacji.
Sąd Apelacyjny wskazał także, że Sąd Okręgowy, kontynuując postępowanie sądowe, dokona doręczenia pism procesowych Spółce na adres do korespondencji wskazany przez Sąd Gospodarczy i oceni skutki tego doręczenia w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności art. 133 § 2a kpc i zważył, że przed przystąpieniem Spółki do procesu dywagacje Sądu Okręgowego, podważające prawdziwość danych wpisanych do rejestru KRS, są bezpodstawne i nieuprawnione.
W dalszym toku postępowania Sąd Okręgowy zwrócił się ponownie do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Krajowego Rejestru Sądowego o nadesłanie aktualnego odpisu z rejestru celem ustalenia osób uprawnionych do reprezentacji pozwanej Spółki.
Sąd I instancji ustalił na podstawie aktualnego odpisu z KRS, iż Vladimir K. nadal figuruje w rejestrze przedsiębiorców jako jedyny członek zarządu. Jednocześnie do akt sprawy wpłynęła nadesłana przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy Krajowy Rejestr Sądowy kopia oświadczenia o rezygnacji Vladimira K. z funkcji Prezesa Zarządu pozwanej Spółki. Dodatkowo w piśmie z dnia 19 października 2005 r. (k. 106 akt) KRS nadesłał informację, iż z akt rejestrowych nie wynika, by po rezygnacji mającej miejsce w czerwcu 2003 r. Vladimir K. został ponownie powołany w skład zarządu Spółki „B.”.
W ocenie Sądu Okręgowego okoliczność, iż Vladimir K. nadal figuruje w rejestrze jako osoba umocowana do reprezentacji Spółki, jest fikcją i wynika z tego, iż Spółka nie złożyła stosownego wniosku o zmianę danych uwidocznionych w rejestrze. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że wszczęte wobec tej Spółki postępowanie przymuszające zostało umorzone.
W świetle powyższych okoliczności Sąd I instancji uznał, iż organ powołany do reprezentacji pozwanej Spółki, jakim jest zarząd, pozbawiony jest faktycznie członków.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy zważył, że nie można przyjąć, że pozwana Spółka posiada właściwą reprezentację i z mocy art. 174 § 1 pkt 2 kpc zawiesił postępowanie w sprawie postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem powoda w całości, który zarzucił temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 17 poz. 209 ze zm.).
W przekonaniu powoda Sąd Okręgowy wyszedł poza kognicję przyznaną mu mocą przepisów kpc, dokonując analizy faktycznej i prawnej zawartości akt rejestrowych pozwanej Spółki.
Skarżący podkreślił przy tym, że art. 17 ust. 1 ustawy o KRS statuuje domniemanie, że dane wpisane do rejestru przedsiębiorców są prawdziwe i nie zawiera żadnego unormowania na podstawie, którego można by było skutecznie to domniemanie ustawowe wzruszyć.
W ocenie powoda w tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy wadliwie zastosował artykuł 174 § 1 pkt 2 kpc, stwierdzając, że w składzie zarządu Spółki zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.
Zdaniem powoda Spółka posiada reprezentujący ją organ, w skład którego wchodzi członek zarządu, zaś postępowanie o wykreślenie go zostało umorzone.
Skarżący podkreślił, że gdyby Sąd rejestrowy podjął decyzję, iż konieczne jest dokonanie odpowiednich zmian w rejestrze przedsiębiorców, to skorzystałby z imperium jakie dają mu przepisy art. 24 i następne ustawy o KRS, które mogą skutkować nawet wykreśleniem Spółki z rejestru. Skoro tak się nie stało, Spółka może być stroną w procesie, a Sąd Pracy nie może „nadinterpretować i antycypować wpisu w rejestrze przedsiębiorców”.
Skarżący ubocznie podniósł, że Sąd Okręgowy nie wykonał polecenia Sądu Apelacyjnego zawartego w postanowieniu z dnia 23 maja 2005 r., nakazującego mu ocenę zaistniałej sytuacji zgodnie z art. 133 § 2a kpc.
Powołując się na powyższe zarzuty i argumenty pełnomocnik powoda, wykonujący zawód radcy prawnego, wniósł o „zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez podjęcie postępowania w sprawie”.
W toku postępowania zażaleniowego Sąd Apelacyjny, dla uzupełnienia informacji o stanie faktycznym pozwanej Spółki w zakresie jej reprezentacji, ustalił na podstawie nadesłanego na jego żądanie przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XX Wydział Gospodarczy KRS odpisu postanowienia tego Sądu z dnia 26 sierpnia 2003 r. wraz z uzasadnieniem, że ww. Sąd powyższym postanowieniem umorzył z mocy art. 355 § 1 kpc wszczęte wobec pozwanej Spółki postępowanie przymuszające, uznając je za bezcelowe i kierując się zasadami ekonomii procesowej (odpis cytowanego postanowienia - k. 124).
Sąd Rejonowy podniósł przy tym, że w trakcie dotychczasowego postępowania przymuszającego nie udało się ustalić aktualnego adresu pozwanej Spółki, a istnieje znikoma szansa, że po ewentualnym powołaniu kuratora zdoła on ustalić jej aktualny adres, gdyż zazwyczaj w takich sytuacja spółki nie prowadzą żadnej działalności.
Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. Wydział III zważył, co następuje:
Zażalenie powoda podlega uwzględnieniu jako zmierzające do uchylenia zaskarżonego postanowienia, aczkolwiek nie z przyczyn wskazanych przez powoda w treści tego zażalenia.
Co do zasady Sąd I instancji prawidłowo uznał, że braki w składzie organów (brak organu) dotyczące osoby prawnej, w tym Spółki prawa handlowego, zaliczane są do tzw. przesłanek procesowych i w przypadku ich braku proces toczyć się nie może, ponieważ postępowanie będzie dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 2 kpc).
Słusznie Sąd Okręgowy przyjął także, że okoliczności te (braki przesłanek procesowych) Sąd powszechny bierze pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 zdanie 2 kpc). Nie ma przy tym racji skarżący, prezentując w zażaleniu argumentację prawną, z której w istocie wynika, że ustalone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. 2001 r. Nr 17 poz. 209 z późn. zm.) domniemanie, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe, jest bezwzględnie niewzruszalne.
Podkreślić przy tym należy, że wpis oraz wykreślenie członka zarządu z rejestru przedsiębiorców ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny, a więc potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny. Omawiana norma prawna tworzy co prawda domniemanie prawdziwości tego wpisu, jednakże nie może stanowić generalnej zasady zmierzającej do bezwzględnego uznawania, że osoby formalnie figurujące w tym rejestrze jako członkowie zarządu Spółki prawa handlowego, wobec których zaniechano przeprowadzenia przewidzianych prawem procedur wykreślenia z rejestru, zgodnie z prawem reprezentują Spółkę w ramach jej zarządu.
Taka wykładnia omawianej normy prawnej byłaby sprzeczna z prawem materialnym mającym zastosowanie w tej kwestii w niniejszej sprawie, tj. z art. 202 § 4 kodeksu spółek handlowych, obowiązującego przecież od 1 stycznia 2001 r.
Wymieniony przepis prawny kategorycznie bowiem stanowi, że mandat członka zarządu wygasa również (oprócz innych wymienionych w ksh przypadków) wskutek śmierci, rezygnacji albo odwołania ze składu zarządu, co oznacza, że skutek w postaci wygaśnięcia tego mandatu następuje z mocy samego prawa wskutek, m.in. złożenia rezygnacji i nie jest tu wymagane np. przyjęcie tej rezygnacji czy też wyrażenie zgody na nią przez jakiś organ Spółki. W aktach sprawy brak jest co prawda pełnej dokumentacji, z której wynikałaby konkretna data złożenia rezygnacji z członkostwa w zarządzie przez Vladimira K., niemniej wygaśnięcie jego mandatu miało miejsce najpóźniej w dniu 28 czerwca 2003 r., tj. w dniu, w którym poinformował on Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy Krajowy Rejestr Sądowy o swojej rezygnacji z funkcji członka zarządu (pismo Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Krajowego Rejestru Sądowego z 22 listopada 2004 r., kierowane do Sądu Okręgowego - k. 17 akt sądowych).
Nie ma przy tym znaczenia, w jakich okolicznościach i przez kogo nastąpiło wzruszenie domniemania prawdziwości wpisów do Rejestru, istotne jest, że wobec treści odpisów z Rejestru Przedsiębiorców i uzyskania informacji o rezygnacji z członkostwa w zarządzie należało wnosić, że pozwana Spółka nie posiada zarządu, tj. organu uprawnionego do działania w jej imieniu.
Ubocznie i porządkowo należy przy tym zauważyć, że wbrew przytoczonej treści uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji z dnia 3 marca 2005 r., poprzedzającego zaskarżone postanowienie, (postanowienie to zostało uchylone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 maja 2005 r.) pomiędzy nadsyłanymi przez KRS odpisami z Rejestru Przedsiębiorców a informacjami nie zachodziła żadna sprzeczność.
W odpisie pełnym z tego Rejestru wg stanu na dzień 10 grudnia 2004 r. (k. 21 - k. 24) uwidoczniono co prawda jako członków zarządu (oprócz Vladimira K.) nazwiska trzech innych osób wchodzących w skład zarządu, lecz Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, że z Podrubryki 1 Działu 2: „Nr wpisu - wprow. wykr.”, którą należy czytać łącznie ze wstępem odpisu z KRS odnotowującym datę dokonania danego wpisu (w tym wykreślenia danych) wynika, że z Rejestru wykreślono: Gijsa W. w dniu 19 listopada 2001 r. a Tomasza P. i Arie B. w dniu 8 lipca 2002 r.
Wydając zaskarżone postanowienie, Sąd Okręgowy nie zważył jednak, że wobec wyżej wskazanych dat, w których najpóźniej ww. członkowie zarządu nie posiadali już swoich mandatów oraz wobec ustalonej już i opisanej wyżej daty, w której najpóźniej wygasł mandat członka zarządu - Vladimira K., braki w składzie zarządu, a właściwie brak zarządu (brak organu uprawnionego do reprezentowania pozwanej Spółki) był brakiem pierwotnym, albowiem zachodził już w dacie wytoczenia powództwa przez powoda (30 marca 2004 r.).
Jedynie wystąpienie tego braku po dacie wytoczenia powództwa, czyli zaistnienie braku następczego, uzasadniałoby zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 kpc (tak też P. Telenga w Komentarzu do Kodeksu Postępowania Cywilnego pod red. A. Jakubeckiego, Praktyczny Komentarz, Zakamycze, 2005 r., Wyd. II).
Jak wynika bowiem z treści art. 174 § 1 kpc, okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania na jego podstawie (czyli procesu, który już się toczył) powstać muszą w jego toku. Nie wywołują natomiast konieczności zawieszenia postępowania na omówionej podstawie prawnej - okoliczności istniejące już w chwili wszczęcia postępowania (tak też Komentarz do Kodeksu Postępowania Cywilnego pod red. prof. J. Jodłowskiego, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1989 r., str. 281).
Jeżeli brak przesłanki procesowej leżącej po stronie pozwanego w postaci braku organu powołanego do reprezentowania pozwanej Spółki zachodził w dacie wytoczenia powództwa, Sąd winien zobowiązać powoda do wskazania w wyznaczonym terminie danych personalnych i adresów osób wchodzących aktualnie w skład zarządu, uprawnionych do działania w imieniu pozwanej Spółki.
W wykonaniu tego zarządzenia powód, reprezentowany przez profesjonalnego prawnika, może także zgłosić wnioski prawem przewidziane w zaistniałej sytuacji procesowej, prowadzące do umożliwienia pozwanej Spółce jej działania w wytoczonym przez powoda procesie. Dopiero niewykonanie tego zarządzenia sankcjonowane jest zawieszeniem postępowania, lecz na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 kpc, a nie art. 174 § 1 pkt 2 kpc (tak też P. Talanga w cytowanym już Komentarzu do Kodeksu Postępowania Cywilnego).
Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że Sąd II instancji nie mógł już po wydaniu przez Sąd Okręgowy zaskarżonego postanowienia zastąpić Sądu I instancji w nałożeniu na powoda opisanego zobowiązania pod rygorem skutków określonych w art. 177 § 1 pkt 6 kpc, Sąd Apelacyjny postanowił jak na wstępie z mocy art. 386 § 4 kpc w zw. z art. 397 kpc.